ni Rudy Ram. Rumbaoa
Di Nakapappapati, Ngem Pudno
Fil-Am OBSERVER, March 2012 Issue
Fil-Am OBSERVER, March 2012 Issue
Opinion Section, Page 5
Utek-Kappi Latta: Apay?
SAANEN a gangannaet dayta a balikas
kadatayo. Nagramuten daytoy nga ugali/galad[tayo] a Filipino,
iti ballasiw taaw wenno iti mismo a daga a nakayanakan. Ti
kinautek-kappi ket bunga/resulta iti nalaus unay a panagimon
wenno apal/apas[tayo] nangruna no makitatayo nga adda potensial
ti tao nga agrang-ay wenno mangragpat iti arapaapna. Agalikuteg
ti panunottayo ngem masaktan ti riknatayo a kas man matagibassit
ti nagappuanantayo no isadig iti nagapuanan dayta a tao a rason
a tumaud ti ilem. No saan, kas man makalibas a balud iti
irurukuas ti panunottayo ti dakes nga apal wenno nangisit a
panagem tapno maimameg ti kinatao ti sabali. Saan la a dayta,
mabalin pay nga aramaten daytoy a pagkukunsabaan wenno
pagsasalisalan ti rikna.
Iladawan ti kinautek-kappi a kas kappi iti
uneg ti timba/balde. Ditoy a mailadawantayo no kasano't
panagtignay dagiti kappi. No mabasa ti panagwerret ti
pampanunotda, maidasig man ti garawda iti pagsasao a "no diak
magun-od ti maysa a banag, nangnangruna pay kenka." No
panunoten, alisto koma a makalibas dagitoy a kappi iti timba,
ngem igawid ti maysa ti sabali no daytoyen ket makapantok iti
timba tapno laeng masigurado nga agkammaysada a manglak-am ti
padapada nga estado wenno pannakaparigat. Ti analogia daytoy iti
ugali/galad ti tao: kayat nga ipababa ti maysa ti sabali gapu ta
dina kayat [dayta a tao] ti agballigi. Wenno, adda kadi personal
a motibo?
Nawada ketdi a makibinnulig daytoy a termino
iti kinaawan sirmata wenno kinaawan panagarapaap para iti
masakbayan[na] ken ti sabali, awanan konstraktibo a
panagpampanunot nga imbes koma nga adda panagkaykaysa. Iti
kaaduanna a mapaspasamak, masansan pay a maaramat daytoy a
pagibasaran iti oral nga aspeto ti lengguahe ti maysa nga
indibidual ken/wenno komunidad nga agpanggep nga aglibas iti
babaen ti pribilehiado a biag; ngem agtalinaed nga aramidnanto
latta dayta kadagiti tattao a nakagun-od iti simple a balligi.
Iti napalabas, maipagarup a ti
kinautek-kappi ket limitado laeng iti maitudo a puli wenno
kameng iti maysa nga etniko a grupo. Ngem napaneknekan a saan.
Sapasap. Saanna laeng a seknan ti maymaysa a puli, kultura,
edad, nagbedngan [ti maysa ken maysa], relihion, sosial wenno
estado ti ekonomia ken/wenno pagilasinan ti kinatao. Mabalin
[siguro] a saan a maawagan iti "utek-kappi," ngem itudo ti
aramid/aksion iti babaen ti sabali a pangawagan kas iti gura
wenno nakaro a di pananggusto [iti maysa a tao] ken/wenno ego
[bukod a bagi/amor propio].

